ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΟΒΙΛΙΕ

Η Ιερά Μονή Κόβιλιε βρίσκεται στο χωριό Σμίλιεβατς, κάτω από το βουνό Γιάβορ, από τη δεξιά μεριά του ποταμού Νόσνιτσα, σε μια συνοικία η οποία φέρει όνομα ενός αρχαίου μοναστικού ναού.Δεν υπάρχουν τα στοιχεία για τη χρονολογία της ίδρυσής της, όμως τα διατηρημένα έγγραφα μαρτυρούν για μία μακρά και πλούσια ιστορία, τα παθήματα και τις ανανεώσεις.
Στο μοναστήρι βρίσκονται δύο ναοί από τις διάφορες περιόδους, συνδυασμένοι σε μία μοναδική αρχιτεκτονική ενότητα.Η παλαιότερη εκκλησία χτίστηκε σε ένα οριζόντιο σπήλαιο, στις πρόποδες μιας βραχώδους ράχης τέλος του 12ου ή αρχές του 13ου αιώνα.Έχει χτιστεί από μοναχούς ερημίτες, για τις ανάγκες τους, σε αναζήτηση για τα δυσπρόσιτα και ήρεμα, απομονωμένα τοπία, χρησιμοποιώντας ένα ρηχό οριζόντιο σπήλαιο σ΄έναν απότομο βράχο δίπλα στις όχθες όπου έχουν διοργανώσει και ένα μικρό μοναστήρι.Επρόκειτο για μία σκήτη-ασκητήριο, πράγμα το οποίο υπονοεί τον ψηλότερο βαθμό του μοναχικού επιτεύγματος και του αγιασμού, που εξελίχθηκε από νωρίς στο Βυζάντιο και μεταφέρθηκε μετέπειτα σε άλλες περιοχές της ευρύχωρης αυτοκρατορίας κατά το Μεσαίωνα.
Η σπηλιανή εκκλησία, αφιερωμένη στους Αγίους Αρχαγγέλους, βρήκε χρήση ως ιερός ναός στο μοναστήρι των αναχωρητών, κατοίκων ερήμου που κατοικούνταν σε κοντινά κελλιά χτισμένα δίπλα σε έναν βραχώδη γκρεμό,όπως διαμαρτυρούν τα διασωθέντα στοιχεία. Τα τείχη της παλαιότερης εκκλησίας του Κόβιλιε σεμνών διαστάσεων, τα βόρεια, εν μέρει και τα δυτικά και τα ανατολικά, είναι σμιλεμένα στο βράχο της σπηλιάς, ενώ τα υπόλοιπα έχουν κατασκευαστεί από τη θρυμμένη πέτρα και συνδετικό μέσο από ασβεστοκονίαμα.Την κατασκευή του ημιθολίου της φέρουν από τρεις στα πλαϊνά τοιχώματα χτισμένες στήλες, καθώς και οι θόλοι οι οποίοι εξυψώνονται επάνω τις.Ο υπόλοιπος χώρος της σπηλιάς, κρυμμένος πίσω από το ιερό ναό, αξιοποιήθηκε ως ησυχαστήριο, κατά τα ίχνη της φωτιάς, της εστίας, των εστιακών θρυμμάτων καθώς και άλλων αντικειμένων κοινής χρήσης από κεραμικό και μέταλλο.
Η παλαιότερη μνεία της Μονής Κόβιλιε και της σπηλαιοεκκλησιάς της έγινε στο Μνημόνιο του Κρούσεβατς το 1606.Το εγκαταλελειμμένο κοινόβιο και εν μέρει γκρεμισμένο ναό το βρήκαν ακόμη και ο Μητροπολίτης της Ράσκα ο Γκαβρίλο το 1644.Εκείνος το αφηγείται στην καταγραφή από το 1651 σε μία σελίδα του Τετραευαγγελίου.Έχοντας ανανεώσει αυτό το ιερό ναό του βουνού Στάρι Βλαχ,’’ο τελευταίος αντιπρόσωπος της μεγάλης εκκλησίας του Πεκίου’’ το χαρίζει το αναφερόμενο βιβλίο στην νεοσυσταθείσα της αδελφότητα, με την οποία ο ίδιος περνά ένα συγκεκριμένο διάστημα στη Μονή. Στην καταγραφή αναφέρει ακόμη και ότι παράλληλα με την ανανέωση της εκκλησίας των Αγίων Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ έστησε και έναν ιερό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, ‘’ανανέωσε μερικά κελλιά και νερόμυλους και απελευθέρωσε τα κτήματα του μοναστηριού, τα οποία ήταν ερειπωμένα και άγνωστα’’, εξαγόρασε μερικά χωράφια και λιβάδια και τα πρόσθεσε σ’αυτό το ιερό κοινόβιο.Ως Πατριάρχης του Πεκίου (1648 – 1655) ο Γκαβρίλο έχει προμηθευτεί για τη δωρεά του τους καλύτερους καλλιτέχνες εκείνης της εποχής, οι οποίοι ζωγράφισαν τα εσωτερικά τείχη και των δύο ναών, ενώ τα χωρίσματα βωμού τα στολίσαν με τις αγιογραφίες.
Στους αιώνες της τούρκικης κατοχής και η Μονή Κόβιλιε υπέστη τις τούρκικες επιθέσεις, επιδρομές, λεηλασίες και τις καταστροφές. Παρ ’όλες τις δυσοίωνες καταστάσεις στις περιόδους ηρεμίας, σ’αυτήν συνέχιζε η μοναστική ζωή, ενώ τα διασωθέντα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι λειτουργούσε ένα σχολείο αλφαβητισμού και εκπαίδευσης δασκάλων, ιερέων και μοναχών.Αρχές του 19ου αιώνα, σε απουσία καλόγερων, μετατράπηκε σε ενοριακή εκκλησία.Αντέχοντας πολλά δεινά και εμπόλεμες συγκρούσεις, μετακινήσεις του πληθυσμού και αλλαγές των ιερέων, έχει ερημώσει τέλος του 20ου αιώνα και σκεπασμένη από την αδιαφορία και τη σιωπή των εγκαταλελειμμένων τοπίων.
Χάρη στην προσπάθεια των επίμονων και αφοσιωμένων ανθρώπων να διατηρηθούν οι πλέον ξεχασμένες αξίες και η αιώνια διάρκεια, αρχές της νέας χιλιετίας η Μονή Κόβιλιε έχει αναβαθμιστεί και ξανά κατοικήθηκε, πρώτον από μοναχούς και ύστερα από μοναχές οι οποίες με ζήλο πραγματοποιούν την μεγάλη ανανέωση των ναών της, την ανοικοδόμηση των ξενώνων και των κτημάτων της μονής. Η πνευματική ανανέωση του αρχαίου ναού, κρυμμένου στα πυκνά δάση της λεκάνης των αντιμέτωπων παρυφών της Γκόλιγια και του Γιάβορ, θα καθιστούν δυνατή την έρευνα και γνωριμία πολλών, με τον καιρό μειωμένων και άγνωστων αξιών, την αξιοπρεπή τους παράσταση και διατήρηση.